خانه / فقه اجتماعی و سیاسی / فقه مصرف فرهنگی

فقه مصرف فرهنگی

اساتید: دکتر حامد بخشی (نشست اول) / حجت‌الاسلام‌ دکتر علی‌الهی (نشست دوم)

چکیده: 

یکی از حوزه‌های لازم در اخلاق و خانواده، سبک زندگی اسلامی و ازجمله مباحث مهم، مصرف فرهنگی در خانواده است. در همین محور، یکی از ریزموضوعات لازم گفتگو، پیوند بین مصرف فرهنگی و فقه است.

در این نشست به نظریات بزرگانی از صاحب‌نظران اشاره شده که به مصرفی‌شدن فرهنگ تأکید دارند. یعنی ما هرچه به سمت قرن ۲۱ نزدیک می‌شویم وجه مصرفی پررنگ‌تر ‌شده است. و مصرف‌زدگی وجه متمایزکنندۀ آنها از طبقۀ فروتر است. اینکه یک فرد اگر بتوان نشان بدهد من آدمی نیستم که نیازمند باشم ‌کار کنم و بلکه می‌توانم بدون اینکه کار بکنم درآمد و روزی داشته باشم به این می‌گفتند فراغت متظاهرانه که ویژگی افراد طبقۀ فرادست بود. اما در جوامع گسترده که گمنامی‌های اجتماعی بیشتر می‌شود، فراغت‌های متظاهرانه، کارکرد خودش را از دست می‌دهد و ما شاهد مصرف متظاهرانه هستیم. یعنی افرادی که می‌خواستند نشان دهند که می‌توانند هرچه بیشتر مصرف کنند و چیزی که به چشم می‌آمد مصرف و نمایش مصرف بود و عمدتاً طبقه متوسط تلاش می‌کنند به مصرف متظاهرانه رو آورند.

در ادامه بحث صنعت فرهنگ شده که به مسئله تولیدات فرهنگی انبوه در جوامع جدید می‌پردازد. ایده این است که برخلاف جوامع قدیم، ما شاهد جامعه‌ای هستیم که در آن فرهنگ یا کالاهای فرهنگی به‌صورت یکسان و ماشینی و انبوه تولید می‌شود و این تولید انبوه بدون درنظرگرفتن ویژگی‌های فردفرد افراد منجر به ویژگی‌هایی در مصرف‌کنندگان می‌شود ولذا مصرف‌کننده آن‌گونه خواهد بود که ما تولید می‌کنیم!

سه نظریه در مصرف فرهنگی اشاره شده که برخی رویکرد منفعل به مصرف‌کننده دارند، و دوم، رویکرد ارتباطی است و رویکرد سوم هم ابداعی هست به همین تناظر.

استاد الهی هم در ادامه با بسط این پرسش که حال چرا ما جرأت می‌کنیم که از فقه مصرف صحبت کنیم یعنی حال که این‌دو پارادایم(فقه و مصرف فرهنگی) این‌قدر از هم فاصله دارد این چه جور با این فاصله زیاد یا با این تباین فاصله‌دار چطور این دو جهان را به هم نزدیک کنیم؟ می‌گوید: یک تصویر در نزدیک‌سازی جهان مصرف فرهنگی و جهان فقه این است که حق را به‌مثابه قانون ببینیم. یعنی این مکلف را عبد نبینیم. یعنی اولاً او یک شهروند است که می‌خواهد قانون را رعایت کند و نیز مولا را هم مولایی نبینیم که فقط منتظر کیفرخواست باشد. او در ادامه به مدنیت و فقه عمران و موسیقی می‌پردازد و از جامعۀ علمی می‌خواهد دایرۀ دخالت فقه و فقها را در ریز مسایل شهری و شهروندی بدانند؛ زیرا با این فقه توضیح‌المسائلی کار پیش نمی‌رود.

متن کامل نشست

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *